MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY TẬP ĐỌC NHẠC CHO HỌC SINH TIÊU HỌC

           MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY TẬP ĐỌC NHẠC CHO HỌC SINH TIÊU HỌC.

Bản thân tôi là giáo viên được phân công giảng dạy bộ môn Âm nhạc, tôi nhận thấy đại đa số các em rất thích ca hát nhưng lại ngại học Tập đọc nhạc. Trước một bài Tập đọc nhạc, ghi chép nhạc các em rất thụ động và ít hứng thú. Các em chưa tự mình chiếm lĩnh kiến thức mà luôn chờ đợi sự giúp đỡ của giáo viên. Đặc biệt hơn các em còn tự tạo cho mình thói quen học thuộc lòng và ghi tên nốt vào trong bài Tập đọc nhạc để đọc theo. Với cách học đó vô hình chung đã làm lệch phương pháp học Tập đọc nhạc dẫn đến việc hiệu quả tiết dạy chưa cao, cũng như bản thân học sinh học chưa chất lượng. Để các em hiểu, nắm được và thực hiện tốt yêu cầu của bài, người giáo viên cần có một phương pháp truyền đạt, hướng dẫn thật tốt, đơn giản nhưng lại hiệu quả nhất, để giúp các em nắm bắt, tiếp thu nhanh nhất kiến thức bài học. Trong thực tế việc đưa ra một phương pháp giảng dạy thích hợp cho phân môn tập đọc nhạc như sau.

Những năm trước đây việc giảng dạy bộ môn này do giáo viên đứng lớp giảng dạy chưa có giáo viên bộ môn riêng. Bên cạnh đó là sự thiếu hụt về phương tiện dạy học như là nhạc cụ cùng với phương pháp giảng dạy cũ kĩ chủ yếu là dạy hát dạy đọc nhạc theo phương pháp truyền miệng, do đó kết quả đạt chưa cao, ít gây hứng thú cho các em trong việc học tập và tiếp thu kiến thức bộ môn. vì thế cần phải có những giải pháp tốt nhất để mang lại hiệu quả giảng dạy cho phân môn Tập đọc nhạc. Với lí đó, tôi xin đưa ra “Một số giải pháp dạy tập đọc nhạc cho học sinh Tiểu học”. Nhằm giúp việc dạy và học âm nhạc nói chung cũng như phân môn nói riêng. Một số phương pháp dạy tập đọc nhạc cho học sinh Tiểu học đọc nhạc thì chất lượng còn chưa đảm bảo. Học sinh rất yêu thích học môn Âm nhạc nhưng đa phần chỉ thích hát, không thích tìm hiểu lý thuyết cũng như đọc nhạc. Phân môn Tập đọc nhạc là một phân môn khó đòi hỏi cả người dạy và người học phải cùng cố gắng. Đối với học sinh các em lần đầu tiên làm quen với cao độ, tiết tấu, vì ở lớp 3 các em chỉ mới làm quen với tên nốt hình nốt mà chưa giải quyết đến phần đọc cao độ. Chính vì thế khi lên lớp 4, 5 việc đọc nhạc của các em còn gặp rất nhiều khó khăn và hạn chế. Khi được tiếp cận với phân môn Tập đọc nhạc các em thường không tích cực chủ động chiếm lĩnh kiến thức bằng cách tự đọc và thị tấu nốt nhạc mà ngược lại các em hay chờ đợi giáo viên vỡ bài và đọc theo. Có những trường hợp đặc biệt học sinh khi nghe đọc xong thì dùng bút ghi tên nốt nhạc trực tiếp vào sách để đọc theo, đó là điều hết sức cấm kị đối với việc dạy Tập đọc nhạc. Học Tập đọc nhạc cốt yếu để giúp học sinh thị tấu nhanh nhất có thể về vị trí nốt nhạc trên khuông từ đó giúp học sinh ghi nhớ bài đọc nhạc. Học sinh thường đọc nhạc bằng cách thuộc lòng, đó cũng là điều không nên. Một số giáo viên khi kiểm tra học sinh về Tập đọc nhạc lại quên yêu cầu học sinh cầm bài Tập đọc nhạc và đọc, từ đó sẽ làm học sinh có thói quen học thuộc đồng nghĩa với việc khả năng thị tấu của học sinh sẽ bị hạn chế. Theo các nhà chuyên môn thì phân môn Tập đọc nhạc chỉ yêu cầu đối với những nơi có điều kiện. Thật ra nơi nào cũng có điều kiện để có thể dạy tập đọc nhạc. Điều kiện ở đây có chăng chỉ là thiếu hay đủ thôi. Rèn kỹ năng đọc đúng cao độ và trường độ.
Học sinh tiểu học chưa có kiến thức về nhạc lý nhiều nên việc dạy bài Tập đọc nhạc tránh nhồi nhét cho học sinh những kiến thức trừu tượng mà phải chú ý đến thực hành. Thông thường người ta tách ra 2 yếu tố độ cao, độ dài âm thanh để luyện riêng khi thuần thục mới ghép lại độ cao và độ dài cho học sinh. Về cao độ, ở lớp 4 do mới được tiếp xúc nên yêu cầu của phân môn Tập đọc nhạc đặt ra cho các em là hết sức nhẹ nhàng, đơn giản. Ở giai đoạn đầu tiếp cận với phân môn này, các em phải thực hành các bài tập về cao độ, người giáo viên phải giúp các em nhận ra được âm thanh cao, thấp tương ứng với vị trí các nốt nhạc trên khuông trong phạm vi 1 quãng 8. Sau đó, các em được tiếp cận với thang 5 âm: Đô – Rê – Mi – Son – La
và tiến tới thang 7 âm: Đô – Rê – Mi – Pha – Son La – Si.
Sang lớp 5, phân môn Tập đọc nhạc cũng dựa trên cơ sở các kiến thức đã học ở lớp 4 nhưng nâng cao hơn. Cả năm, các em được học 8 bài tập đọc nhạc đều viết ở nhịp dựa trên cao độ của thang 5 âm: Đô, Rê, Mi, Son, La hoặc thang 7 âm: Đô, Rê, Mi, Pha, Son, La, Si.
Khi tiến hành vào rèn cao độ giáo viên ghi thang âm của bài tập đọc nhạc vào bảng phụ sau đó đàn một lần cho học sinh nghe, cho học sinh đọc từng nốt của thang âm theo đàn, khi học sinh đọc tốt rồi giáo viên có thể cho học sinh đọc cao độ của bài tập đọc nhạc, cho học sinh đọc theo cao độ từ thấp lên cao, từ cao  xuống thấp, hoặc cho đọc theo quãng 2 trong phạm vi quãng tám. Quan trọng nhất là tập cao độ trên nền giai điệu của bài tập đọc nhạc sẽ học để các em dễ dàng bắt vào cao độ của bài tập đọc nhạc. Đặc biệt đối với mỗi bài Tập đọc nhạc mới, giáo viên nên khuyến khích các em tìm hiểu ở nhà và xung phong thực hành ở lớp. Có thể cho tự hỏi đáp lẫn nhau để các em có thể tự đánh giá những kiến thức hổng từ đó đưa ra nhận xét và lời khuyên lẫn nhau. Về tiết tấu, các em tiếp tục được củng cố lại trường độ với các hình móc đơn, nốt đen, nốt trắng, lặng đen và chấm dôi… Giáo viên ghi tiết tấu của bài Tập đọc nhạc vào bảng phụ cho học sinh luyện tập tiết tấu của bài. Có thể cho học sinh vỗtay hoặc dùng thanh phách nhạc cụ để gõ. Cách dạy thực hành các hình nốt có thể thực hiện gõ theo tiết tấu, cũng có thể cho học sinh tập đọc bằng tên gọi các hình nốt: đơn, đen, trắng, ta có thể thay bằng tiếng trống: Tùng, rinh… Trong quá trình giảng dạy thực hành luyện tập tiết tấu giáo viên phải vận dụng các phương pháp linh hoạt hoặc dưới dạng trò chơi tổ chức nhóm, tổ, bàn …học sinh luyện tập phù hợp với từng bài.
Ví dụ:
Đơn đơn đen đơn đơn đen đơn đơn đơn đơn trắng
Phải nói là có rất nhiều cách cho học sinh tiếp cận với các hình nốt và tập thể hiện đúng mối quan hệ trường độ của các âm thanh trong một tiết tấu cụ thể. Điều đó người giáo viên có sự suy nghĩ và sáng tạo thêm các biện pháp mới nhằm giúp học sinh tiếp thu nhanh, luyện tập tiết tấu tốt nhất.
Cũng như luyện cao độ đối với tiết tấu của mỗi bài Tập đọc nhạc mới, giáo
viên nên khuyến khích các em tìm hiểu ở nhà và xung phong thực hành ở lớp, từ đó, giáo viên đưa ra nhận xét tuyên dương những cá nhân tích cực và lời khuyên đối với cá nhân chưa đạt yêu cầu.
* Thực hiện giảng dạy tập đọc nhạc đúng quy trình.
Việc giúp học sinh tập đọc một bài Tập đọc nhạc, muốn thu được kết quả cũng phải được thực hiện theo đúng các bước theo trình tự nhất định.
Ở lớp 4 và lớp 5 đều có tổng cộng 8 bài Tập đọc nhạc, từ bài Tập đọc nhạc số 1 đến bài Tập đọc nhạc số 8. Các bài Tập đọc nhạc đều có lời ca dài không quá 16 ô nhịp được viết ở nhịp 2/4 và 3/4. Vì mới tiếp cận nên giáo viên hướng dẫn học sinh thực hành các bài tập đọc nhạc riêng cho từng bài về cao độ, tiết tấu và phải thực hành đúng quy trình bài tập nhạc.
– Trước khi vào bài tập đọc nhạc giáo viên giới thiệu bài tập đọc nhạc.
Ví dụ: Trong chương trình lớp 4
Sau khi giới thiệu bài tập đọc nhạc, chúng ta sẽ đi tìm hiểu về các kí hiệu âm nhạc có trong bài.
? TĐN Số 4 được viết ở nhịp mấy ?
2/4: Là loại nhịp trong mỗi ô nhịp gồm có 2 phách, giá trị về trường độ của mỗi phách là 1 nốt đen
? TĐN Số 4 có những tên nốt nào?
Sau khi học sinh trả lời giáo viên sẽ yêu cầu học sinh sắp xếp cao độ từ thấp đến cao.

* Xây dựng phương pháp ghi chép nhạc:
Ghi chép lại các bài nhạc đã học giúp các em nắm chắc vị trí các nốt trên
khuông cũng như nhớ các hình nốt, ký hiệu đã học. Nếu như tập đọc nhạc mang nhiều tính chất trừu tượng vì nó còn phụ thuộc vào tai nghe của từng em thì ghi chép nhạc mang tính cụ thể hơn, hiện thực hơn. Do vậy, việc hướng dẫn các em ghi chép đơn giản và dễ thực hiện. Tuy nhiên, đơn giản không có nghĩa là không quan trọng, ngược lại tập ghi chép nhạc là sự đúc kết giữa 2 phân môn Tập hát và Tập đọc nhạc để khắc sâu kiến thức. Do đó đòi hỏi phải có sự chính xác tuyệt đối từng vị trí nốt trên khuông nhạc, quan trọng hơn nữa là qua chép nhạc các em phải nhớ được tên các nốt nhạc là gì, nằm ở vị trí nào, cách viết các hình nốt ra sao, các hình nốt đó có ý nghĩa gì và phải thể hiện thế nào? Việc ghi chép nhạc còn giúp các em ghi nhớ các ký hiệu khác về âm nhạc. Các kiến thức đó hỗ trợ cho việc đọc nhạc hoặc thực hiện các bài hát theo yêu cầu của tác giả như: dấu luyến, dấu chấm dôi, dấu quay lại, dấu hồi đoạn, dấu lặng đen, lặng đơn, ngắt câu… Việc ghi chép nhạc là công việc đòi hỏi phải hướng dẫn các em thực hiện một cách thường xuyên. Tuy nhiên không nhất thiết lúc nào cũng phải thực hiện ngay tại lớp vì như thế sẽ mất rất nhiều thời gian. Ở lớp chỉ hướng dẫn các em cách thực hiện việc ghi chép, nhận ra cách trình bày thế nào cho đúng, cho đẹp còn việc ghi chép lại bài nên cho các em thực hiện ở nhà. Một việc cần lưu ý là cách các em học tập đọc nhạc, thường thì các em hay viết các tên nốt vào trong sách và đọc theo, vì thế đối với giáo viên giảng dạy cần quan sát kĩ và hướng dẫn cách học tránh các tình trạng đó sẽ làm cho các em thụ động và không tích cực chiếm lĩnh kiến thức cho bản thân.

Cuối cùng là việc đánh giá, đây là giai đoạn động viên khích lệ các em học tập. Phải thường xuyên động viên học sinh, việc động viên giúp cho các em chưa thể hiện bài tập đọc nhạc tốt sẽ cố gắng học tập hơn. Ngoài việc giảng dạy theo đúng quy trình lên lớp bản thân người giáo viên cũng nên vận dụng linh hoạt các hình thức giảng dạy. Bản thân tôi luôn muốn học sinh mình tự chiếm lĩnh kiến thức bằng các cách khác nhau. Ví dụ có thể khi tìm hiểu bài tập đọc nhạc giáo viên cho trực tiếp học sinh lên đính các nốt lên vị trí khuông nhạc có sẵn trên bảng phụ tập đọc nhạc (đồ dùng dạy học tự làm).Hoặc là vận dụng trò chơi khuông nhạc bàn tay. Khi học sinh tự mình chiếm lĩnh kiến thức sẽ giúp các em nhớ lâu và chắc hơn. Đồng thời tạo không khí thích thú, hứng thú cho HS thi đua trong quá trình học tập.
 

GV: TRẦN THỊ NĂM